Geld opnemen na overlijden is strafbaar wanneer je dat doet zonder toestemming van alle erfgenamen of zonder dat je daartoe bevoegd bent. Het maakt daarbij niet uit of het gaat om een kleine opname of een groot bedrag. Wie geld weghaalt van de rekening van een overledene, terwijl hij of zij daartoe geen recht heeft, kan strafrechtelijk worden vervolgd voor diefstal of verduistering.
Wat gebeurt er met een bankrekening na overlijden?
Zodra een bank op de hoogte is van een overlijden, worden de bankrekeningen van de overledene geblokkeerd. Dat blokkeren gaat niet automatisch via de gemeente. Nabestaanden moeten de bank zelf informeren. Pas daarna kan de bank maatregelen nemen en de rekening bevriezen totdat duidelijk is wie de erfgenamen zijn.
Tot het moment dat de bank op de hoogte is, is de rekening technisch gezien nog gewoon toegankelijk voor iedereen die de inloggegevens of een bankpas kent. Toch verandert er op het moment van overlijden juridisch al alles. De overledene is geen eigenaar meer, en het geld valt direct in de nalatenschap. Dat betekent dat het geld van alle erfgenamen samen is, en niet van jou alleen.
Geld opnemen na overlijden: wanneer is het precies strafbaar?
Het is strafbaar zodra je geld opneemt van de rekening van een overledene terwijl je daar geen recht op hebt. Dat is in de volgende situaties het geval:
- Je bent geen erfgenaam en neemt toch geld op.
- Je bent wel erfgenaam, maar handelt zonder toestemming van de andere erfgenamen.
- Je neemt meer op dan je deel van de erfenis rechtvaardigt.
- Je gebruikt de bankpas of inloggegevens van de overledene na het overlijden zonder dat je daartoe gemachtigd was.
Een machtiging die de overledene tijdens zijn leven aan jou heeft gegeven, vervalt automatisch op het moment van overlijden. Je mag die volmacht dus niet meer gebruiken, ook al wist de bank er nog niets van. Doe je dat toch, dan is er sprake van onrechtmatig handelen, en in veel gevallen van strafbaar gedrag.
Diefstal of verduistering: het juridische verschil
In de rechtspraktijk wordt onrechtmatig geld opnemen na overlijden doorgaans gekwalificeerd als verduistering (artikel 321 van het Wetboek van Strafrecht) of als diefstal (artikel 310). Verduistering speelt wanneer je als gemachtigde of medehouder toegang had tot de rekening en het geld in eigen zak stak. Diefstal speelt eerder wanneer je zonder enige bevoegdheid de rekening hebt geplunderd. Beide misdrijven kunnen leiden tot gevangenisstraf, een boete of beide. De rechter kijkt daarbij naar het bedrag, de relatie met de overledene en of er sprake was van opzet.
Wat als je per ongeluk geld hebt opgenomen?
Soms is het niet kwaadwillend. Iemand pint nog snel boodschappen met de pas van zijn net overleden partner, of betaalt een rekening via automatische incasso voordat de bank geblokkeerd heeft. In zulke gevallen is het verstandig om dit direct te melden aan de bank en de andere erfgenamen. Transparantie voorkomt verdere juridische problemen. Rechters kijken wel degelijk naar de omstandigheden, maar dat neemt niet weg dat ook kleine bedragen formeel onrechtmatig zijn opgenomen.
Wat mogen erfgenamen wel doen?
Erfgenamen mogen gezamenlijk beslissen wat er met de bankrekening van de overledene gebeurt. Praktisch betekent dit: als alle erfgenamen het eens zijn, mogen rekeningen worden gebruikt om directe kosten te betalen, zoals de uitvaart. Veel banken werken hier ook aan mee. Een erfgenaam mag echter nooit eigenhandig beslissen om geld op te nemen, ook niet als hij denkt de enige erfgenaam te zijn. Zolang de erfopvolging niet officieel is vastgesteld (via een verklaring van erfrecht bij de notaris), is opname zonder afstemming risicovol.
Vermoed je dat iemand na het overlijden van een familielid onrechtmatig geld heeft opgenomen? Schakel dan een notaris of advocaat in. Zij kunnen nagaan wat er met de rekening is gebeurd en zo nodig aangifte begeleiden. Banken zijn verplicht om informatie over transacties te verstrekken aan bevoegde erfgenamen of een notaris.