De rente steeg in 2023 fors, en dat voelden veel mensen in hun portemonnee. De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogde de beleidsrente meerdere keren om de hoge inflatie te beteugelen. Die rente stijging 2023 had grote gevolgen: hypotheken werden duurder, maar spaarrekeningen leverden lang niet evenredig meer op.
Waarom verhoogde de ECB de rente?
Na de coronacrisis liep de inflatie in Europa sterk op. Prijzen stegen snel, voor energie, boodschappen en vrijwel alles daartussenin. De ECB greep in met renteverhogingen. Het idee daarachter is eenvoudig: als lenen duurder wordt, geven mensen en bedrijven minder geld uit. Minder vraag naar producten en diensten zorgt voor lagere prijzen. En lagere prijzen betekenen lagere inflatie.
Al in 2022 begon de ECB met verhogen. ABN AMRO verwachtte begin december 2022 dat de centrale bank in het eerste kwartaal van 2023 de rente nogmaals met 50 basispunten zou verhogen. Die verwachting klopte: de verhogingen gingen ook in 2023 gewoon door.
Wat is een basispunt eigenlijk?
Een basispunt is een honderdste procent. Dus 50 basispunten betekent een stijging van 0,50 procentpunt. Dit klinkt klein, maar op grote geldbedragen zoals een hypotheek merk je dat snel. Een stijging van 0,50 procentpunt op een hypotheek van twee ton kan al tientallen euro’s per maand schelen.
Hoe werkte de rentestijging door in hypotheken?
De stijging van de ECB-rente werkte sterk door in de hypotheekrente. Banken berekenden hogere rentes aan mensen die een huis wilden kopen of hun hypotheek wilden oversluiten. Volgens De Nederlandsche Bank (DNB) steeg de hypotheekrente na de ECB-verhogingen dan ook duidelijk.
Dat had meteen effect op de woningmarkt. Een huis kopen werd duurder, niet omdat huizenprijzen plotseling omhoog schoten, maar omdat de maandlasten omhooggingen. Iemand die in 2021 nog een lage vaste rente had afgesloten, merkte daar eerst weinig van. Maar wie in 2023 een nieuwe hypotheek afsloot of een bestaande rente zag aflopen, betaalde een stuk meer.
En de spaarrente: die steeg toch ook?
Dat klopt, maar veel minder hard. DNB stelde in mei 2023 vast dat banken de ECB-rentestijging veel sterker doorberekenden aan mensen met een hypotheek dan aan spaarders. Banken wilden hun eigen winstmarge op peil houden. Daardoor profiteerden spaarders minder van de hogere marktrente dan je op basis van de ECB-beslissingen zou verwachten.
Dat voelde voor veel mensen oneerlijk. Je betaalt meer voor je lening, maar krijgt op je spaargeld niet evenredig meer terug. Toch steeg de spaarrente wel degelijk, na jaren van bijna nul procent. Dat was voor veel spaarders een welkome verandering, ook al bleef de stijging bescheiden.
Wat betekende dit voor de Nederlandse economie?
Het CBS beschreef in mei 2023 hoe de hoge inflatie van 2022 de Nederlandse economie had geraakt en hoe renteverhogingen bedoeld waren om die inflatie te drukken. De hogere rente remde inderdaad de vraag. Mensen leenden minder, gaven minder uit en bedrijven investeerden voorzichtiger.
Tegelijk hadden huishoudens met een variabele rente of een aflopende rentevaste periode direct te maken met hogere maandlasten. Dat drukte de koopkracht. De hogere rente was dus een bewust gekozen pijnmedicijn: op korte termijn lastig, maar gericht op een lagere inflatie op langere termijn.
Wat kon je als consument het beste doen?
- Bekijk je hypotheek: loopt je rentevaste periode binnenkort af? Vergelijk tijdig aanbiedingen van meerdere aanbieders en vraag een onafhankelijk adviseur om hulp.
- Zet spaargeld slim weg: spaarrentes stegen, maar verschilden per bank. Vergelijk rentes op deposito’s of spaarrekeningen, want de verschillen konden flink oplopen.
- Ga niet overhaast lenen: een hogere rente maakt een persoonlijke lening of krediet duurder. Bedenk goed of de aankoop niet kan wachten.
- Kijk naar je energiecontract en vaste lasten: de hogere rente was onderdeel van een breder plaatje van hogere kosten. Door vaste lasten kritisch te bekijken, hield je meer ruimte over.
- Volg de ECB-beslissingen: de centrale bank kondigde vergaderingen en beslissingen ruim van tevoren aan. Door dat bij te houden, kon je beter inspelen op mogelijke veranderingen in je hypotheek of spaarrente.
Wat kun je meenemen uit de rentestijging van 2023?
De rentestijging in 2023 liet zien hoe sterk monetair beleid doorwerkt in het dagelijks leven. Van de maandelijkse hypotheeklasten tot de rente op je spaarrekening: de besluiten van de ECB raken gewone huishoudens direct. Wie zijn financiën goed in de gaten hield en op tijd actie ondernam, stond er beter voor. De les voor de toekomst is simpel: rente is niet iets abstracts, het bepaalt mee hoeveel geld je elke maand overhoudt.
Veelgestelde vragen over rente stijging 2023
Waarom verhoogde de ECB de rente in 2023?
De ECB verhoogde de rente om de hoge inflatie te bestrijden. Door lenen duurder te maken, daalt de vraag naar goederen en diensten, wat de prijsstijgingen afremt.
Heeft de rentestijging in 2023 ook mijn spaargeld beïnvloed?
Ja, maar minder sterk dan de hypotheekrente. Banken gaven de ECB-verhogingen slechts gedeeltelijk door aan spaarders, omdat ze hun eigen winstmarge wilden beschermen. De spaarrente steeg wel, maar minder dan de hypotheekrente.
Wat is een rentevaste periode en waarom is die belangrijk bij een rentestijging?
Een rentevaste periode is de tijd waarin jouw hypotheekrente niet verandert, ongeacht wat er op de markt gebeurt. Heb je een lange rentevaste periode lopen, dan merk je weinig van stijgende rentes. Loopt die periode af, dan moet je opnieuw een rente afspreken, en in 2023 was die rente een stuk hoger dan een paar jaar eerder.
Is de rente na 2023 weer gedaald?
Al eind 2023 werd gesproken over mogelijke rentedalingen in de toekomst. ABN AMRO verwachtte destijds dat de eerste renteverlaging door de ECB eind 2023 zou kunnen plaatsvinden. Of en hoe snel rentes daadwerkelijk dalen, hangt af van hoe de inflatie zich ontwikkelt.