Een rente stijging klinkt als iets van bankiers en economen, maar het raakt gewone mensen direct. Of je nu een huis wilt kopen, geld spaart of een lening hebt lopen: de hoogte van de rente bepaalt hoeveel je betaalt of ontvangt. De afgelopen jaren is de rente flink omhooggegaan, en dat heeft voor veel mensen grote gevolgen gehad. Het is goed om te begrijpen hoe dat werkt en wat je ervan kunt verwachten.
Waarom de rente omhoogging in Europa
Vanaf 2022 steeg de inflatie in Europa sterk. Boodschappen, energie en huren werden duurder. Om die prijsstijgingen af te remmen, verhoogde de Europese Centrale Bank de rente meerdere keren achter elkaar. Dit is een klassieke maatregel: als lenen duurder wordt, geven mensen minder geld uit. Minder vraag naar producten en diensten betekent dat prijzen minder snel stijgen. De ECB bracht de depositorente in korte tijd omhoog van bijna nul naar meer dan vier procent. Dat was een van de snelste stijgingen in de geschiedenis van de euro.
Wat een hogere rente doet met hypotheken en spaargeld
Voor mensen met een variabele hypotheek of een aflopende rentevaste periode werd lenen een stuk duurder. Wie in 2021 nog een hypotheek afsloot tegen één procent rente, betaalt bij verlenging nu misschien drie of vier procent. Dat scheelt honderden euro’s per maand. Aan de andere kant profiteerden spaarders eindelijk weer van hun spaargeld. Jarenlang stond de spaarrente op bijna nul. Met de oplopende marktrente gingen banken ook hogere vergoedingen bieden aan spaarders, al volgden zij de stijging minder snel dan bij hypotheken. De Nederlandsche Bank houdt bij hoe de bancaire rente op woninghypotheken en spaarrekeningen zich ontwikkelt, en die cijfers laten duidelijk zien dat de kloof tussen lenen en sparen groot bleef.
Gevolgen voor de woningmarkt en consumenten
De gestegen hypotheekrente had een duidelijk effect op de woningmarkt. Kopers konden ineens minder lenen voor hetzelfde maandbedrag. Daardoor daalde de vraag naar koopwoningen en zakten de huizenprijzen tijdelijk. Voor mensen die al een koophuis hadden, betekende dit een lagere waardestijging of zelfs een lichte waardedaling. Consumenten merkten de hogere rentestand ook bij persoonlijke leningen en roodstaan. De kosten daarvan liepen op. Tegelijk remden mensen bewust hun uitgaven af, wat zichtbaar was in lagere consumentenbestedingen. Het CBS beschreef in 2023 hoe de combinatie van hoge inflatie en stijgende rente druk zette op de koopkracht van Nederlandse huishoudens.
Wat er nu speelt en waar het naartoe gaat
Inmiddels is de inflatie in de eurozone gedaald. De Europese Centrale Bank begon in 2024 voorzichtig met het verlagen van de beleidsrente. Dat betekent niet dat de rente meteen terugvalt naar het oude niveau van bijna nul. Economen verwachten dat de rente voor langere tijd hoger blijft dan mensen gewend waren voor 2022. Voor nieuwe kopers en mensen met een aflopende rentevaste periode is het slim om goed te vergelijken en plannen te maken. De hypotheekrentes bewegen mee met de marktrente, maar volgen die niet altijd direct. Banken kijken ook naar risico en concurrentie voordat ze hun tarieven aanpassen. Het loont dus om meerdere aanbieders te vergelijken en niet te wachten tot het laatste moment.
Veelgestelde vragen over rentestijging
Wat gebeurt er met mijn hypotheek als de rente verder stijgt?
Als de rente verder stijgt en jouw rentevaste periode afloopt, moet je bij het afsluiten van een nieuwe periode waarschijnlijk een hoger tarief betalen. Dat betekent hogere maandlasten. Heb je een variabele rente, dan merk je een stijging vrijwel direct in je maandelijkse betaling. Het is verstandig om ruim van tevoren te kijken wanneer jouw rentevaste periode afloopt en wat de mogelijkheden zijn.
Profiteert een spaarder altijd van een hogere rente?
Niet automatisch. Als de marktrente stijgt, hoeven banken de spaarrente niet direct in dezelfde mate te verhogen. Banken verhogen de spaarrente vaak later en minder sterk dan de leenrente. Het loont om spaarrentes bij verschillende banken te vergelijken, want de verschillen kunnen groot zijn.
Hoe lang duurt een periode van hoge rente gemiddeld?
Er is geen vaste duur voor een periode van hoge rente. Dat hangt af van de inflatie, de economische groei en het beleid van de centrale bank. Historisch gezien kan zo’n periode enkele jaren duren. De Europese Centrale Bank past de rente aan zodra de omstandigheden daarvoor aanleiding geven, maar doet dat altijd stap voor stap.
Wat is het verschil tussen de ECB-rente en de hypotheekrente?
De ECB-rente is de rente die de Europese Centrale Bank hanteert voor banken onderling. De hypotheekrente is wat een bank jou vraagt voor een woninglening. De hypotheekrente wordt beïnvloed door de ECB-rente, maar ook door andere factoren zoals de looptijd van de lening, het risico en de concurrentie tussen banken. De twee bewegen dus vaak in dezelfde richting, maar zijn niet gelijk aan elkaar.